Soru-Cevap

Soru: Tüp bebek nedir?

Yanıt: Tüp bebek kadından alınan yumurtalarla erkekten alınan spermlerin laboratuvar ortamında birleştirilmesi ve döllenme sonrası oluşan embryoların rahim içerisine transfer edilmesidir.

Soru: Tüp bebek ile mikroenjeksiyon arasındaki fark nedir?

Yanıt: Tüp bebekte yumurtalarla spermler bir tüp veya petri kutusu içerisine konur ve sperm kendisi yumrtanın içerisine girerek döllenme işlemini gerçekleştirir, mikroenjeksiyonda ise sperm direk olarak yumurtanın içerisine yerleştirilir. Mikroenjeksiyon erkeğe bağlı kısırlık durumunda tercih edilir. Ayrıca sperm sayı, hareket veya şeklinde hafif bozukluk olan ve açıklanamayan kısırlık durumunda da mikroenjeksiyon tercih edilir.

Soru: Tüp bebek veya mikroenjeksiyon kimlere uygulanır?

Yanıt: Tüp bebek veya mikroenjeksiyon tüplerin tıkalı olması, şiddetli sperm bozuklukları, diğer tedavilerle başarı elde edilmeyen endometriozis hastaları, yumurtlama bozuklukları, hafif sperm bozuklukları ve açıklanamayan kısırlık hastalarında uygulanır.

Soru: Nasıl uygulanır?

Yanıt: Öncellikle kadına verilen ilaçlarla yumurtalıklar uyarılır, daha sonra oluşan yumurtalar ultrasonografi eşiliğinde bir iğne ile dışarı alınır. Daha önce de belirttiğimiz gibi tüp bebek işleminde spermlerle yanyana konarak veya mikroenjeksiyonda direk olarak yumurta içine verilerek döllenme işlemi sağlanır. Daha sonra oluşan embryolardan 2-3 tanesi yumurta alım işleminden 2-5 gün sonra rahim içerisine yerleştirilir ve 10-14 gün sonra gebelik testi yapılır.

Soru: Hiç spermi olmayan hastalara uygulanabilir mi?

Yanıt: Evet. Hiç spermi olmayan hastalar üç grupta incelenebilir. Birincisi hipotalamus-hipofizden gelen hormonkların eksikliğine bağlı olarak sperm olmayan hastalarda çoğunlukla tıbbi tedavi ile sperm oluşumu sağlanabilir ve bu hastalarda aşılama ile gebelik elde edilebilir. Başarı elde edilmeyen hastalarda ise mikroenjeksiyon uygulanır. Bu hastalarda testisten biyopsi alınmasına genellikle gerek duyulmamaktadır. İkincisi sperm yapımı normal olduğu halde kanalların tıkalı olmasına bağlı olarak sperm yapımının olmamasıdır. Bu hastalarda bir iğne ile veya başarısız olunursa testisten küçük bir parçanın alınması ile sperm elde edilebilir. Üçüncüsü testiste sperm yapımının bozuk olduğu gruptur ki hastaların büyük bir bölümünü bu hastalar oluşturmaktadır. Bu hastalarda öncellikle testise iğne ile girilerek ve sperm bulunamazsa biyopsi alınarak sperm aranır. Ortalam olarak hastaların %50’sinde sperm bulunabilmektedir.

Soru: Biyopside sperm bulunmazsa bile olgunlaşmamış spermle gebelik olabilir mi?

Yanıt: Olgunlaşmamış sperm ile çok az gebelik bildirilmekle birlikte biz bu konuda geniş bir hasta serisine uyguladık, ancak başarı elde etmediğimiz için şu anda bu uygulamayı terkettik.

Soru: Vücuttaki diğer hücreler sperm yerine kullanılarak gebelik elde edilebilir mi? Ve kök hücresinden sperm elde edilebilir mi?

Yanıt: Vücuttaki diğer hücrelerin sperm yerine kullanılması kopyalama olarak adlandırılmaktadır. Bu konuda hayvan uygulamalarında ciddi sorunlar var ve şu an için insan üzerinde uygulanması birçok ülkede yasal olarak yasak veya uygun bulunmuyor. Kök hücresinden sperm elde edilmesi ise ilerisi için büyük ümit vaadediyor, ancak şu an için henüz bir uygulama yok.

Soru: Tüp bebekte başarıyı etkileyen faktörler nelerdir?

Yanıt: Başarıyı etkileyen en önemli faktörler kadın yaşı ve elde edilen yumurta sayısıdır. Hiç spermi olmayan azospermik hastalarda başarı oranında hafif bir düşme görüyoruz. Onun dışındaki hastalarda başarı daha çok kadın yaşı ve yumurta sayısına bağlıdır.

Soru: Embryo dış zarının lazerle inceltilmesi başarıyı artırıyor mu?

Yanıt: Emryo dış zarının inceltilmesinin başarı şansı üzerindeki etkisi kesin olarak kanıtlanamamıştır. Ancak 35 yaşın üzerinde, daha önce başarısız denemesi olan, embryo kalitesi olan, FSH değeri yüksek olan ve embryo dış zarı kalın olan hastalarda çok az da olsa bir yararı olduğu düşünülmektedir. Bunun dışındaki hastalara uygulanmasının bir anlamı yoktur.

Soru: Kaç defa tüp bebek uygulayabilirim?

Yanıt: Hasta yumurta üretebildiği sürece tüp bebek uygulamasına devam edebilir. Ancak genel olarak üçüncü uygulamadan sonra başarı oranı azalmaktadır.

Soru: Kaç yaşına kadar uygulanabilir?

Yanıt: Bu konuda da net bir sınır olmamakla birlikte 45 yaşından sonra başarı oranı yok denecek kadar azdır. 40 yaşından sonra başarı oranı %10-20’ye düşmektedir.

Soru: Kullanılan ilaçların kanser yapıcı etkisi var mıdır?

Yanıt: Teorik olarak bu ilaçların yumurtalık kanserini artırması gerekir. Ancak yapılan çalışmalarda kullanılan ilaçlarla yumurtalık kanseri arasında bir ilişki ortaya konamamıştır. Ayrıca gebelik oluşması durumunda ilaçların varsa bile yan etkileri fazlasıyla ortadan kaldırılmış olacaktır.

Soru: Tüp bebek yoluyla doğan çocuklarda anomali oranında bir artış oluyor mu?

Yanıt: Tüp bebek yoluyla doğan bebeklerde anomali oranında önemli bir değişiklik olmamaktadır. Ancak özellikle şiddetli erkek faktörü olan ve mikroenjeksiyon uygulanan hastalarda cinsiyet kromozomu bozukluklarında minimal bir artış görülebilmektedir. Ayrıca bazı çalışmalarda kalp anomalileri, nöral tüp defktleri ve hipospadias gibi anomalilerde hafif bir artış görülmekle birlikte, genel olarak normal bebeklere göre önemli bir değişiklik görmüyoruz. Ayrıca daha sonraki davranış ve zeka gibi gelişimlerde de bir değişiklik gözlenmemektedir.
 

Doç. Dr. Ramazan Mercan (Popüler medikalden)