Saplanti zorlanti bozuklugu (SZB)
Kisinin onemli sayilabilecek sure vaktini oyalayan (gunde 1 saatten daha uzun sure tutan), belirgin sikintiya veya islevselliginde onemli olcude bozulmaya yol acan tekrarlayici obsesyon ya da kompulsiyonlarla suren bir psikiyatri bozuklugudur.



Obsesyon saplanti - Nedir?
Kisinin istegi disinda gelen kisinin kabul etmek istemedigi uygunsuz olarak dusunulen, belirgin sikintiya neden olan surekli dusunceler, durtuler ya da goz onune getirilen goruntu seklinde duslemlerdir. Bunlar kisinin kendi denetiminde degildir.



Kompulsiyon zorlanti Nedir?
Tekrarlayici davranislar (el yikama, siraya koyma, kontrol etme gibi) ya da zihinsel (dua etme, sayma, sozcukleri sesiz bir bicimde yineleme gibi) eylemlerdir.



Kompulsiyonlar sikintiyi gidermek amaci ile yapilmaktadir, bunlari yapmaya adeta zorlanmis gibi hissetmektedir. Sikintiyi gidermek ya da onlemek, korku yaratan bir olayi, durumu etkisizlestirmek ya da onlemek uzere tasarlanir.



En sik gorulen depresyonlar pislik ve bulasma korkularidir (dokunulan yere mikrop, hastalik bulasacagi seklinde), yineleyen kuskular (elektrigin acik birakilip birakilmadigi gibi bir eylemi yerine getirip getirmedigi konusunda tereddut etmek gibi), bazi seylerin belirli bir duzen icinde olmasina gerek duyma, saldirgan korkunc durtuler (kendine veya cevresine zarar verme, yaralam dusunceleri, cevresindekilerin basina bir kaza gelecegi cevresindekilere kotu, uygunsuz seyler soylenebilecegi dusunceleri gibi) ve cinsel dusuncelerdir (gozunun onune tekrarlayarak gelen cinsel goruntulerdir).



Kisi mikrop bulasmasin diye sik sik el yikayabilir, ellerini, vucudunun diger bolgelerini deterjanlarla yikayip, cildine zarar verebilir, hergun temizlik yapip, herkesi kendi kurallarina uymaya zorlayabilir, ibadetlerini tam olmuyor veya yanlis yapiliyor diyerek tekrar tekrar yapabilir, belli yerlere basmadan yurumeye calisip, yolunu uzatabilir, yakinlarinin veya kendisinin basina kotu birsey gelecegini dusunerek, ilgisiz bir takim seyleri yapmaya kendisini zorlayabilir ( terlikler duz durmaz ise esinin olecegi, kapidan disari cikmadan 7 kez duvara dokunmaz ise evde bir terslik olabilecegi gibi), birseyi yapip yapmadigini, olup olmadigini defalarca baskasina sorma gibi, kendini uzen bir dusuncenin etkisini gidermek icin israrla dua etme veya baska birsey dusunme ihtiyaci gibi durumlar gozlenebilir.



Ne siklikta gorulur?
%1-1,8 arasinda goruldugu saptanmistir. Hafif sekilleri de dahil olmak uzere hayat boyu rastlanma orani %5,9 olarak bulunmustur.



Obsesif kompulsif bozuklukta baslangic yasi
Genellikle ergenligin baslangic yaslarinda baslarken cocukluk yaslarnda da baslayabilmektedir. Hastalarin ucte ikisinde belirtiler 25 yasinden once baslar. % 15 ten az vakanin ise 35 yas sonrasinde basladigi saptanmistir. Ortalama baslangic yasi 20 olup, erkeklerde ortalama 19, kadinlarda ise ortalama baslangic yasi 22 olarak saptanmistir



Kalitimin rolu var midir ?
Bu kisilerin birinci derece yakinlerinde % 35 oraninde benzer bir rahatsizlige rastlanmistir.



Hastalik nasil baslamakta ve surmektedir ?
Yaridan fazla kiside belirtilerin aniden basladigi gozlenmistir. % 50-70 hastada yakinmalarin gebelik, ev degistirme, cinsel sorun, yakin bir akrabanin kaybi gibi stresli olaylar sonrasinda basladigi gozlenmistir. Zaman zaman artip, azalmalar seklinde dalgalanmalar gosterdigi gozlenmistir. Alevlenmelerde stresin etkisinin olabildiginden bahsedilmektedir



Bu rahatsizlige ait ornekler
Temizleme seklinde zorlantilar kadinlarda, kontrol etme seklinde olan zorlantilar erkeklerde daha cogunluktadir. Kisiler hastaliklarini gizlemeye, mantikli aciklamalar yaparak onemsememeye egilimlidirler. Ancak temizlik zorlantilari sebebiyle temizlik maddesi harcamalari yuklu bir tutar olusturmakta, ayrica komsulari ile hali silkeleme, gece yarisi temizlik nedeni ile gurultu yapmalari sonrasinda tartismalara neden olmaktadirlar.

Emin olamadigi icin cok uzak yerlerden evine donup, kapisini, elektrigini, tupunu kotrol eden kisiler bulunmaktadir.

Zarar verme zorlantisi olanlar catal, makas, kibrit, bicak, ip, hatta tirnak makasi gibi kesici ve cinayet filmlerinde rastlanabilecek sahneleri animsatacak araclara dokunamazlar, bakamazlar. Cocuklar ve karsit cinsiyetteki kisilerle ayni ortamda kalamayabilirler.

Bir diger gorunum de istifleme ve zorlantili satin almadir. Kisi cok ucuz oldugu icin, elinde fazla olsa da ,gereksinimi olmasa da gordugu bir mali almadan edemez. Ev bir hurdaci dukkanina donebilir. Kisiler tatile giderken bir araba dolusu tamir malzemesini de beraber goturebilirler oyle ki giyeceklere zor yer bulunur. Otomobili olmayan bir kisi otomobil lastikleri alip, bir kenara koyabilir, bir gun gelip araba alirsam, lastigi patlarsa diye dusunebilir. Cok eski tarihe ait faturalari biriktirir, bir gun gelir de bana milyarlik borc cikarirlar diye 20 yillik senetleri atamazlar.

Icinden dine yonelik kufurler gecmesi seklinde zorlantilari olan kisiler toplu olarak dinsel ibadetlerden kacinabilirler. Tekrar tekrar abdest alma, namaz kilma, tovbe etme gibi girisimlerde bulunabilirler .



Gunluk hayatta nasil adlandirilmaktadir?
Halk arasinda vesvese olarak bilinmektedir. Dinle ve temizlikle asiri ugrasilarin oldugu ve sozcugun kokenini Kuran'dan aldigi waswasa (beynin seytani dusunce ve kararsizliklarla hasir nesir olup, ibadetleri yapamamak) tan gelmektedir.



SZB (OKB) neden olusmaktadir ?
Beyinde bazi bolgelerden salgilanan serotonin ve dopamin denen kimyasal maddelerin rol aldigi sistemlerin asiri calismasi ile iliskili bulunsa da baska maddelerin de etkili oldugu dusunulmektedir. Gene bu kisilerin beyinlerinin bazi bolgelerinde kan akimi ve metabolizmada artislarin oldugu gorulmustur



SZB olan hastalarin kisilik yapilari
Bu hastalarin % 25 inde obsesif kompulsif kisilik bozuklugu ozellikleri bulunmaktadir. Bu kisiler cevreleri uzerinde denetim olusturmaya egilimlidirler. Daima olculu, tedbirli olup disaridan soguk ve sert olarak nitelenebilirler. Temizlige duskun, dakik ve duzenlidirler. Cok tutumludurlar ve baskalarina hediye vermeleri, paylasmalari cok kisitlidir. Kendi istedikleri yapilmayip, karsi cikildiginda inatci ve sinirli olabilmektedirler. Konusmalarini uzatmaya bazen de gereksiz ayrintilara dalmaya ve dinleyen kisinin rahatsiz olmasina yol acabilirler.


Hastaligin gidisini kotu etkileyen belirleyiciler
zorlantilarin ileri derecede anlamsiz olmasi

beraberinde major depresyonun bulunmasi

eslik eden bir kisilik bozuklugunun bulunmasi.

hastaligin cocuklukta baslamasi

Saplantilara direnememe (bir zorlantiya yol acmasi)

Hastaligin gidisini iyi etkileyen belirleyiciler

bir stres sonrasi baslamasi

Kisinin cevresi ile saglam, iyi iliskiler icinde olmasi

yakinmalarinda artip, azalma ve yoklomalar seklinde dalgalanmalarin olmasi

SZB ve diger psikiyatrik rahatsizliklar
Hastalik en cok depresyon ile birarada bulunmaktadir. Yaklasik ucte bir hastada SZB ile birlikte major depresyon bulunmaktadir



SZB nicin onemlidir?
Asiri temizlik nedeniyle ciltlerinde bozukluklar,yaralar acilabilir.

depresyondaki gibi SZB da da intihar riski vardir

ileri donemlerde cevreleri ile iletisimleri bozulur,eve kapanip, cevreden uzaklasabilirler, evde de hep ayni seylerle vakit gecirmekten baska is yapamayabilirler.

cinsel iliskiden kacinabilir, olabilecekse bile bunu bir kurallar silsilesi haline getirip, ayrilik ve bosanmalara zemin hazirlayabilirler.

islerini cok yavas yaptigindan ve belirli kaliplarin disina cikamadigindan is verimi dusup, mesleki sorunlar yasayabilir
cevrelerini etkileyip, cocuklari ve esinin hayatlarini kisitlayabilir.

SZB tedavisi :
1-)Ilac tedavisi: Depresyonda da kullanilan ve antidepresan denen ve serotonin sistemine etkili ilaclarla tedavi,psikiyatrist kontrolunde yapilmalidir. Ilaclarin bagimlilik potansiyeli yoktur.

2-)Davranisci tedavi: Kisiye saplantilarinin miktar ve siddetine gore verilen odevlerle zorlantilarini yerine getirmeleri engellenir. % 60-75 hastada basarili sonuclar vermektedir.