(09-Mart-2005/Sabah)Pek çok
kanser hastasının ortak sorunu, gördükleri tedavi nedeniyle saçlarını
kaybetmeleri...Bu durum hastayı umutsuzluğa düşürüp, depresyona
sokabiliyor. Oysa uzmanlar, çoğu zaman hastaların kemoterapi bile bitmeden
saçlarına yeniden kavuştuklarını söylüyor
Anadolu Sağlık Merkezi Onkolojik Bilimler'den Prof. Dr. Haluk Onat ve
Psikoterapist Mine Turgay, kanser tedavisindeki saç dökülmeleri ile ilgili
sorularınızı cevapladı...
* Kanser tedavisi mutlaka saç dökülmesine neden olur mu?
Kanser tedavisinde kullanılan ilaçların önemli bir kısmı saç dökülmesine
neden olur. Ama her ilaç saçı dökmez. Bir hastanın tedavisinde
kullanılacak ilaç saç dökmesine veya dökmemesine göre değil, ilacın
etkinliğine göre seçilir. Önemli olan, hastayı tedavi edebilmek, en
azından hastaya yararlı olabilmektir. İlaç tedavisi ile dökülen saç tedavi
bitiminde tekrar çıkar. Hastanın saçı eski halini alır.
* Kemoterapi neden saç döker?
Kemoterapi, kanser hücrelerini öldürmek için yapılan ilaç tedavisidir.
İlaçlar kanser hücrelerine saldırarak büyümelerine engel olmak suretiyle
çalışır. Ancak, ne yazık ki kıl kökleri gibi aynı zamanda bedendeki normal
hücreleri de etkileyebilir. Bu da "Alopecia" olarak bilinen saç
dökülmesine neden olur. Kanser hücrelerinden farklı olarak normal hücreler
kendilerini çabuk yeniler. Dolayısıyla, kemoterapi sonucunda saçlar
döküldüğünde tedavinin bitiminde yeniden uzarlar.
* Bütün kemoterapi ilaçları saç dökülmesine neden olur mu?
Hayır. Kimi zaman bu dökülme o kadar az olur ki fark edilmez bile. Ancak
bazı insanlar, geçici olarak kısmi ya da tam kellik yaşayabilir. Bazı
kemoterapi ilaçları ise vücudun başka yerlerindeki tüylerin dökülmesine
neden olur; kaşlar, kirpikler, göğüs, koltukaltı bacak ya da genital
bölgedeki tüyler gibi. Dökülen tüy miktarı, kullanılan ilaca, kullanılan
doza ve vücudun ilaca verdiği tepkiye bağlıdır. Kanser tedavisi gören bazı
kadınlar kılların azalmasını "birkaç ay boyunca bacaklardaki, kasıklardaki
ya da koltukaltlarındaki kılları almamanın yarattığı keyif" olarak da
yaşayabilirler. Eğer kıl dökülmesi ortaya çıkacaksa, bu genellikle
kemoterapiye başladıktan sonraki birkaç hafta içinde ortaya çıkar, ama
nadiren ilk birkaç günde görüldüğü de olur. Dökülme ilk olarak tararken,
yıkarken ya da sabah yastıkta bulunan saçlardan fark edilir. Bazı
kişilerin saçları sadece incelir, kurur ve kolay kırılır hale gelir. Bazı
insanlarınki ise birkaç hafta boyunca saç kalmayana kadar dökülmeye devam
eder. Kimi zaman saç kaybı bir iki gün içinde olur ancak bu pek de sık
karşılaşılan bir durum değildir.
RENK DEĞİŞİKLİĞİ OLABİLİR
* Kemoterapi ile dökülen saçlar yeniden çıkar mı?
Saçlar tedavinin tamamlanmasından önce bile yeniden çıkmaya başlayabilir.
İlk başlarda saçlar çok ince olacaktır ama üçaltı ay arası bir sürede eski
haline geri gelir. Saçın eskisinden daha dolgun ya da kıvırcık olması
mümkündür, hatta rengi de biraz farklı olabilir.
* Işın tedavisi-radyoterapi de saç dökülmesine neden olur mu?
Radyoterapi kanser hücrelerini yüksek enerji yüklü ışınlarla yok etmeyi
amaçlayan bir tedavi yöntemidir ve normal hücrelere mümkün olduğunca az
zarar vermeye çalışır. Kemoterapiden farklı olarak radyoterapide sadece
tedavinin uygulandığı bölgede tüy dökülmesi görülür. Örneğin, eğer
radyoterapi başa uygulanmaktaysa muhtemelen saçlarda bir miktar dökülme
olacaktır. Eğer meme kanseri için tedavi yapılıyorsa ve bu koltuk altını
da içeriyorsa, koltuk altı kılları dökülecektir.
* Saçların dökülmesinin bu tedavi sırasında psikolojik etkisi nasıl olur?
Kadın olsun erkek olsun birçok kişi, saçlarını görünüşlerinin önemli bir
parçası olarak algılar. Bazıları için saçlarının dökülmesi öfke, kızgınlık,
utanç gibi duygulara neden olabilir. Tedavi süresince hastalar birçok
değişiklikle baş etmek durumunda kalır. Bunların üzerine bir de saçların
dökülmesi son damla gibi gelebilir. Bunun yanı sıra, saçların kaybı kişiye
"kanser" olduğunu sürekli olarak hatırlatarak kendini zayıf, çaresiz ve "damgalanmış"
gibi hissettirebilir. Eğer kaş ve kirpikler de döküldüyse, bu daha da
rahatsızlık verebilir. Gösterilen tepkiler tamamen normaldir ve saçların
dökülmesini kabullenmek zaman alacaktır. Saç, bazı kültürlerde arzulanır
olmanın, doğurganlığın, sağlıklı olmanın, statünün sembolüdür. Kadınlar
uzun ya da kısa olsun dolgun, sağlıklı saçları ile kendilerini "daha çok
kadın" olarak hissederken, erkekler için saçlar "gençlik" ifadesidir. Bazı
insanlar sadece genel anlamda kendilerini iyi hissetmeleri için sağlıklı
saçları olması gerektiğini hisseder. Kişi için saçın özel bir anlamı varsa,
dökülmesine alışmak daha da zor olacaktır. Saçların dökülmesine diğer
kişilerin verdiği tepkiler de bununla baş etmeyi zorlaştırabilir. Bazen
saçsız görünümden rahatsız olan ve aslında ne diyeceklerini de pek
bilemeyen insanlarla bir aradayken, hasta tarafından bu konunun açılması
faydalı olabilir. Yakınları, saçların dökülmesiyle ilgili olarak rahatça
konuşulabileceğini gördüklerinde muhtemelen daha fazla yardımcı olmaya
çalışacaklardır. Saçları dökülmüş başka kişilerle de konuşulabilir ve
muhtemelen kişiler birbirlerine işe yarayacak önerilerde bulunabilir.