Sade vatandaşı ilaç kullanırken bilgilendirmek için kutu içlerine yerleştirilen prospektüsler adeta sonu görünmez bir labirent gibi. Bir yığın tıbbi terimi içinde barındıran bu kılavuzlar ilaç kullanıcılarını aydınlatmaktan çok kafa karıştırıyor. Eczacıbaşı Medical Müdürü Özer Tümer, Türkiye’de prospektüslerin daha çok ABD’de de olduğu gibi hekim ve eczacılara yönelik olarak yazıldığını söylüyor. Ama bu konuda en az sorun yaşaması gereken doktor ve eczacılar da zaman zaman bu karmaşık terim yığını arasında boğulduklarını itiraf ediyorlar. İşin ilginç yanı prospektüsleri kaleme alanlar da durumdan çok memnun değil.

Buzdolabında biriken ilaçları toplayıp gereksiz olanları atmaya karar verdi. İçlerinde uzun süre önce alınmış ve ne için alındığını unuttuğu ilaçlar vardı. Ne işe yaradıklarını anladıktan sonra ayıklama yapmanın daha mantıklı olacağını düşündü. Bu yüzden de prospektüslerini okuyup atacaktı. Kutulardan birini açtı, içindeki prospektüsü okumaya başladı. Fakat bir şey anlamadığı için bir kenara koydu. Sıra ile diğer ilaç kutularının içindekilere baktıysa da fark eden bir şey olmadı. Çünkü her okuduğu prospektüste anlamını bilmediği kelimeler yığını ile karşılaştı. Bunların kendisi için değil, tıp eğitimi alan kişilere yönelik olduğuna karar verdi. En sonunda prospektüsleri okumakla bir yere varamayacağını anladı ve ne işe yaradığına karar veremediği ilaçları toplayıp çöpe attı.

Yukarıda anlattığımız olay pek çok kişinin başından geçiyor. Biz, sıradan vatandaşlar bunları anlamıyoruz, peki eczacılar ve doktorlar prospektüsleri anlıyorlar mı? Aslında prospektüslerin anlaşılamadığına yönelik eleştiriler sürekli yapılıyor. Hatta bir ara Sağlık Bakanlığı prospektüslerin daha anlaşılır hazırlanması için çalışma yapmayı düşündü ve konu ile ilgili olarak Türk Dil Kurumu’ndan danışmanlar istediyse de değişen bir şey olmadı. Normal bir vatandaşa göre prospektüsleri daha kolay anlaması gereken doktor ve eczacıların bile bunları tam olarak anlayıp anlayamadıkları tartışılabilir. Bir de bunun diğer cephesi var: Anlaşılması adeta imkansız olan prospektüsleri yazanlar “Yapabileceğimiz bir şey yok ‘prospektüs edebiyatı’ Sağlık Bakanlığı tarafından böyle belirlenmiş ve biz ona uymak zorundayız.” diyor. Sonuçta, okuyanlar da yazanlar da bu metinlerin daha anlaşılır olması gerektiği noktasında buluşuyor.

Prospektüsleri ilaç firmalarında görevli tıp ya da eczacılık eğitimi alan kişiler hazırlıyor. Daha sonra Sağlık Bakanlığı’nın ilgili genel müdürlüğünde öğretim üyelerinden oluşan bir komisyon tarafından inceleniyor ve gerekli durumlarda firmalardan bu metinlerde bazı değişiklikler isteniyor. Sağlık Bakanlığı tarafından onaylandıktan sonra ise metin hazır hale geliyor. Bir prospektüsü aynı anda farklı iki kişi yazsa anlaşılması noktasında fark olup olmayacağını Eczacıbaşı Medical Müdürü Özer Tümer’e sorduk. Prospektüs yazımının kendine göre bir anlatım tarzı olduğunu söyleyen Tümer, aynı prospektüsü iki farklı kişi yazsa da onayı bakanlık verdiği için içerik olarak bir fark olmasının mümkün olmadığını söylüyor. Bu yüzden de başkası tarafından yazılan bir prospektüsü anlamakta diğerinin zorluk çekmesi gibi bir durum söz konusu olmuyor. Fakat zaman zaman Türkçe ifade ve gramer kaymalarından kaynaklanan durumlar yaşanabiliyor. Doktor ve eczacıların büyük bölümü de normal vatandaşların ifadeleri anlayabilmesinin mümkün olmadığı noktasında birleşiyor. Fakat onlara göre eczacı ve doktorların ne olursa olsun mutlaka prospektüsleri anlaması gerekiyor. Fakat teoride olması gereken şey, pratik hayatta hiç de öyle değil. Eczacı Başak Akay, birçok eczacının da prospektüslerdeki karmaşık birçok terimin arasında kaybolduğunu ve anlamakta zorluk çektiğini söylüyor. Dr. Teoman İsmailoğlu ise kendisinin anlamakta bir zorluk yaşamadığını; fakat bazı doktorların dahi prospektüsleri anlamadığını söylüyor.

Prospektüs yazarlarının da sorunları var!

Bu karmaşık metinlerin yazarlarının da kendine göre sorunları var. Özer Tümer, yaşadıkları en büyük zorlukların başında kaynaklardaki çok geniş çaplı bilgileri en uygun bir biçimde özetleyebilmek, kaynaklardaki çelişkili bilgileri yorumlayıp bir sonuç çıkarabilmek olduğunu söylüyor. Tabii çeviri sırasında kelimelerin Türkçe anlamlarını bulma ve yazımda karşılaştıkları zorluklar da cabası. Prospektüsler doktor, eczacı, normal vatandaş herkes için anlaşılması zor kılavuz niteliğinde; ama bu kılavuzları hazırlayanlar masum olduklarını söylüyorlar. Zira bakanlığın belirlediği sınırların dışına çıkmak şimdilik mümkün değil.

Pfizer ilaç firması

Yeni düzenleme gündemde

Uluslararası belirlenen kurallar çerçevesinde prospektüslerde pazarlama ve promosyonel amaç ile yazılmış cümleler, medikal tecrübe ile edinilmiş bilgiler yazılamaz. Ülkemizde ruhsat başvurusu sırasında ilaç kutularına yerleştirilmek üzere prospektüsler, doktorların kullanımı için daha detaylı hazırlanmış KÜB (Kısa Ürün Dokümanı) olarak sunulur. İlaç kullanımında hastaların da ürün bilgilerini daha kolay anlaması için Amerika ve Avrupa’da da kullanılan PIL (Patient Information Leaflet / Hasta Bilgilendirme Kılavuzu) uygulaması, önümüzdeki günlerde Türkiye’de de geçerli olacak Sağlık Bakanlığı yönetmeliklerine göre düzenlenecek ve hastaların kullanımına açılacaktır.

Abdi İbrahim İlaç Firması

Hepsini anlamak çok zor

Bazı ilaçların prospektüslerini anlamakta zorluk çektiğimiz oluyor. Özellikle spesifik ürünlerde bu mümkündür. Çünkü bu tarzda yazılmış prospektüslerin anlaşılabilmesi ancak o hastalıkla ilgili tüm farmakolojik ve medikal mekanizmaların yakından bilinmesi ile mümkün olabilir. Örneğin kanser ilaçlarının prospektüslerini tam olarak anlayabilmek için doktor ya da eczacı olmanın yanısıra, onkoloji dallarında ihtisas sahibi olmak, farmakolog olmak gerekmektedir. Şurası da unutulmamalıdır ki, prospektüslerde yazılan konular, derin bir tıp ve ecazcılık bilgisi gerektirmekte ve değişik alanlarda uzmanlık bilgisi olmayı gerektirmektedir.

Özer Tümer Eczacıbaşı Medical Md.

Her ülkede uygulama farklı

Dünyada prospektüslerin vatandaşın anlayabileceği biçimde yazılıp yazılmaması gerektiği noktasında iki görüş var. Örneğin, ABD’de prospektüsler hekim ve eczacılar için hazırlanır, dolayısıyla ifadeler tamamen tekniktir ve halk tarafından anlaşılması pek mümkün değildir. AB ülkelerinde ise genellikle prospektüslerin halka (hastaya) yönelik olarak hazırlanması eğilimi vardır. Türkiye’deki prospektüslerin, ABD’deki kadar belirgin olmasa da, daha çok hekim/eczacılara yönelik olduğunu söyleyebiliriz. AB’ye uyum çalışmaları doğrultusunda, prospektüslerin değiştirilmesi zaman zaman bakanlık ve endüstri nezdinde tartışılmışsa da, henüz somut bir gelişme olmamıştır.


HABER ARŞİVİ sayfa 1  sayfa 2  sayfa3