Bilinçli hastalarla daha başarılı bir tedavi

“Hekim ve hasta arasında doğru iletişim kurmak, özellikle kronik hastalıkların tedavi sürecini ve başarısını olumlu yönde etkiliyor. Bu konuda en az hekim kadar hastaya da sorumluluk düşüyor.”

Son yıllarda hekim–hasta ilişkisindeki yeni eğilimi bu cümle özetliyor. Başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere tüm dünyada konuyla ilgili düzenlenen paneller, yapılan seminerler, hastaların tanı ve tedavi sürecinde daha etkin bir rol oynaması üzerine kurulu. Artık hasta eğitimine özel bir önem veriliyor. Özellikle kronik hastalığı olan bireylerin kendi hastalıkları konusunda bilinçli olmaları, tedavinin başarısında önemli bir rol oynuyor.

Amerika’da Robert Wood Johnson Vakfı’nın “Kronik Hastalıklarda Hasta Eğitimi ve Tedavideki Rolü“ kapsamında yaptığı çalışmada bu durum açıkça görülüyor. Yapılan çalışmaya göre son 10 yıl içinde, sağlık durumları konusunda aktif rol oynayan hastaların, tedaviden elde ettikleri başarı oranı daha yüksek. Acıbadem Sağlık Grubu Tıbbi Direktörü Prof. Dr. Metin Çakmakçı günümüzde hastaların kendi hastalıklarıyla ilgili süreçlere dahil edilmesinin öneminin altını çizerek; hastaların bilinçlendirilmesi konusunda sağlık kurumlarına düşen görevlerle ilgili şunları söylüyor: “Hastaya klinik durumu, önerilen incelemeler, yapılan girişimler ve tedavi yöntemleri, olası risk ve komplikasyonlar, tedavi seçenekleri hakkında bilgi verilmesi gerekir. Artık hekim, hasta adına karar vermiyor. Hastalık ve tedavi süreci tartışılarak hastayla birlikte kararlaştırılıyor. Bu yaklaşım hem hastaya hem de hekime bir çok yarar sağlıyor.”

Bilgi sahibi hastalar

Bir hasta, haftada bir defa hekime gittiğinde muayene ortalama 20 dakika sürüyor. Geriye hastalıkla baş başa 167 saat 40 dakika kalıyor. Bu açıdan bakıldığında kronik hastalığı olanların, kendi hastalıklarıyla ilgili bilgi sahibi olmasının önemi ortaya çıkıyor.

Acıbadem Sağlık Grubu Tıbbi Direktör Yardımcısı Dr. Hasan Kuş, hastayı bilgilendirme adına, hastayla sağlık kurumu arasında, hastalığın önemine ve durumuna göre sağlam bir iletişim olması gerektiğine dikkat çekiyor. “Bilgilendirme süreci saatlerce sürebileceği için, sadece hekim randevusunda geçirilen zamanla sınırlı kalmamalıdır. Hastalıklarla ilgili, özellikle sık görülen durumlar için hazır dökümanlar verilmesi faydalı olur. Bu dokümanlardan hastalığı hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olan hasta, kafasına takılan soruları hekimine sorarak tedavi sürecinde hekime de yardımcı olur.”

Günümüzde hastalar hekimin karşısına, rahatsızlıkları konusunda kendileri de araştırma yaparak gelmeyi tercih ediyorlar. Bu noktada en çok yararlanılan araçlardan biri de internet. Özellikle kronik hastalığa sahip olanlar, yurt içi ve dışı siteleri inceleyerek hastalıkları ve yeni tedavi seçenekleri konusunda bilgileniyor. Bu durum hekimi tüm gelişmeleri yakından izlemeye biraz daha zorluyor. İnternette sağlıkla ilgili Türkçe sitelerde, genel anlamda kapsamlı bir içerik var. Ancak dikkat etmek gerekiyor ki, bir kısmı denetimsiz, eksik, yanlış ve güvenilir olmayan bilgilerden oluşuyor. Bu noktada hastaların okuduklarını hekimlerle paylaşarak doğru bilgiye sahip olmasını da kolaylaştırıyor.

Bilinçli hasta daha katılımcı

Tedavinin başarısını etkileyen en önemli etmenlerden biri hekim ve hastanın tedavi seçeneklerine birlikte karar vermesi. Son yıllarda hekimler hastalıkla ilgili planlama yaparken, hastayı da sürece ortak etmenin önemli olduğuna inanıyorlar. Örneğin hekim tarafından hastaya “Hastalığınız açısından bu yiyecekleri tüketmemelisiniz“ bilgisi verilmesinden öte, hastanın bu yiyecekleri neden tüketmemesi gerektiği konusunda ayrıntılı açıklama yapılıyor. İşte bu noktada bilinçli bir hasta hekimine de büyük kolaylıklar sağlıyor. Hastalığı hakkında ayrıntılı bilgisi olan ve hekime bu konuda sorular sorabilen hasta hekiminin söylediklerini daha kolaylıkla uygulayabiliyor. Hekimle işbirliği yapıyor. Hastalığın tedavi sürecinde, hastanın daha katılımcı olmasına olanak tanınıyor. Prof. Dr. Metin Çakmakçı konuyla ilgili şunları söylüyor: “Hasta ve hekim arasında katılımcı bir iletişim ortamının olması hem tedavinin daha olumlu yönde gelişmesine olanak sağlıyor, hem de hastanın hekimine olan güveninin artmasını sağlayarak tedavinin başarısını da olumlu yönde etkiliyor.”

Bilinçli hastalarla tıbbi hatalar da azalıyor

Tıbbi hataların oluşumundaki en önemli sebeplerden biri de, hekimlerle hastalarının yeterli derecede iletişim kuramaması, hastaların bilgi sahibi olmaması ve hastaların tedavi sürecine katılmaması olarak kabul ediliyor. Hastaları karar verme sürecine ortak etmek, aktif rol almalarını sağlamak, hastalara tıbbi sorunları ile ilgili yeterli bilgi vermek veya hasta-hekim iletişimini geliştirmek tıbbi hataların azaltılması açısından da büyük önem taşıyor.

Hekiminize bu soruları sorun !

Sağlıklı bir iletişim ve işbirliği için hekiminize sormanız gereken bazı sorular var.

Yakınmalarınız ya da hastalığınız konusunda ...

Bana koyduğunuz tanı nedir ?
Bu duruma neden olan nedir ?
Bu yakınmam / hastalığım tedavi edilebilir mi ?
Dikkat etmem ve gerektiğinde, ortaya çıktığında size bildirmem özel belirtiler var mı ?
Hayatımda değiştirmem gereken alışkanlıklar var mı ?
Tetkikler konusunda

İstemiş olduğunuz tetkiklerden incelemelerden ne fayda bekliyorsunuz ?
Sonuçlarını ne zaman alacağım ?
Bu incelemelerden önce dikkat etmem gerekenler nedir?
Bu incelemelerin bana herhangi bir zararı var mı ?
İncelemelerin risk unsurları ve/veya yan etkileri var mı?
Tedavi konusunda ...

İstemiş olduğunuz tetkik sonuçlarımı gördünüz değil mi?
Bu durumun tedavisi nedir ?
Tedavim ne kadar sürecek ?
Tedavimin başarı şansı nedir ?
Bu tedavi ile ilgili olası riskler ve yan etkiler nedir ?
Tedavi süresince kaçınmam gereken yiyecekler, başka ilaçlar ya da aktiviteler var mı?
Sigara ve alkolün özel bir etkisi var mı ?
Verdiğiniz ilaçların kullanılması sırasında yanlış yaparsam ne olur?
Başka tedavi seçenekleri var mı?