Normal günlük işler sırasında, ani ve istemsiz olarak idrarın idrar yolundan dışarı çıkışı “idrar kaçırma” olarak tanımlanıyor. Bu durum pek çok kadında utanç ve sıkıntı yaratıyor. Bazı kadınlarda günlük yaşamı sınırlandıracak kadar şiddetli olarak da kendini gösteriyor. Profesyonel, sosyal ve kişisel aktiviteleri etkileyebilen bu problemden kurtulup eskisi gibi özgür yaşama dönmek için ve hayat kalitesini artırabilmek için farklı çözüm olasılıkları var.
Acıbadem Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölüm Sorumlusu Doç. Dr.
Tolga Ergin hekime başvurulması gereken belirtiler konusunda şunları
söylüyor: “Güldüğünüzde, öksürdüğünüzde veya hapşırdığınızda, yürürken
veya egzersiz yaparken, ağır bir eşya kaldırırken, oturur ya da yatar
durumdan ayağa kalktığınızda idrar kaçırıyorsanız ve bu durumdan kurtulmak
için gün boyunca sık sık tuvalete gitmek zorunda kalıyorsanız uzmana
başvurmalısınız. İdrar yapma hissi geldiğinde tuvalete yetişemiyorsanız ve
tuvalette hiçbir zaman idrarınızı tamamen boşaltamadığınız hissine
kapılıyorsanız da uzman görüşü almanız faydalı olacaktır. Böylece eğer
varsa idrar kaçırmanızın nedeni ve tipi saptanarak en iyi tedaviye giden
yolda ilk adımı atmış olursunuz. Doktorunuz ile, idrar kaçırma konusu
açıkça konuşmanız, tedavi seçeneklerini öğrenmenizi ve bir zamanlar
yaşadığınız tam ve aktif yaşam tarzını yeniden kazanmanızı sağlayabilir.”
İDRAR KAÇIRMA TİPLERİ
İdrar kaçırmanın sebebine bakıldığında dört tip idrar kaçırmanın mevcut
olduğu görülüyor.
Stres İdrar Kaçırma
Kadınlardaki idrar kaçırmanın en sık görülen nedeni. Ani hareketlerle
örneğin gülerken, öksürürken, hapşırırken, yürürken, egzersiz yaparken vb.
istemsiz idrar kaçırma görülüyor. Doç. Dr. Ergin; iki temel nedeni
olduğunu belirterek şöyle devam ediyor: “Birincisi ve en sık olanı pelvik
taban kaslarının zayıflığıdır. Pelvik taban kasları alt idrar yolu
organlarını destekler. Güçlü bir pelvik taban üretrayı idrar yapma zamanı
gelinceye kadar kapalı tutar. Pelvik taban zafiyeti olduğunda karın iç
basıncını artıracak durumlar ( egzersiz, öksürme vb.) üretranın açılmasına
ve idrar kaçırmasına neden olur. Çok sayıda müdahaleli doğum, iri bebek
doğurma, obezite, ailesel yatkınlık ve menopoz risk faktörleri olarak
sayılabilir. Bir diğer nedeni mesane boşalmasını kontrol eden kasların
yetersizliğidir. Bu kaslar mesane dolarken üretrayı kapalı tutar, idrar
zamanı gelince gevşeyerek idrar yapmaya izin verir. Sfinkter denen bu
kasların yetmezliği varlığında kaslar görevlerini yapamadıkları için
çeşitli hareketler sırasında (öksürme, egzersiz vb.) idrar kaçırılır.”
Urge İdrar Kaçırma
Güçlü bir tuvalete gitme ihtiyacı hissedildiği anda tuvalete yetişemeden
idrar kaçırma olayına bu tipte rastlanıyor. Stres idrar kaçırmadan farklı
olarak pelvik tabandaki zayıflıktan değil, mesane kaslarının aşırı aktif
olmasından kaynaklanıyor.
Miks İdrar Kaçırma
Stres idrar kaçırma ve urge idrar kaçırmanın bir arada olduğu durumlarda
miks idrar kaçırmadan söz ediliyor.
Taşma İdrar Kaçırma
Mesanede kapasitenin üzerinde idrar depolandığında idrar yapma zorunluluğu
hissetmeden küçük miktarda idrar kaçırma görülüyor. Kişi hiçbir zaman
mesanesini tamamen boşaltamadığı hissine kapılıyor. Diyabet, pelvik
yaralanma, geniş pelvik cerrahi, omurilik yaralanmaları, multipleskleroz
gibi durumlarda kas tonusunun kaybolması sonucu oluşuyor.
TANI VE MUAYENE
İdrar kaçırma şikayeti ile bir hekime veya bu konu ile ilgili bir uzmana
başvurulduğunda tıbbi öykü ve idrar ile ilgili şikayetler tartışıldıktan
sonra ayrıntılı pelvik muayene yapılarak başta idrar tahlili olmak üzere
şikayetin ve muayenenin özelliklerine göre bazı testler yapılıyor. Gerekli
hallerde ürodinamik testler de istenebiliyor. Doç. Dr. Ergin tanıyla
ilgili şunları söylüyor: “Tanı koyma aşamasında günümüzde modern
ürojinekoloji ünitelerinde bulunan ve normal muayene sırasında
uygulanabilecek ve hastayı rahatsız etmeyecek çok kolay, basit ve etkili
tanı cihazları kullanılmaktadır. İdrar kaçırma tanısı konulmadan önce
idrar yolları enfeksiyonunun bulunup bulunmadığı, idrar yollarını
etkileyebilecek bir ilaç (tansiyon ilaçları vb.) kullanılıp kullanılmadığı
ve bazı beslenme özellikleri (kahve, kola içecekler vb.) kesinlikle
araştırılmalıdır.”
İDRAR KAÇIRMANIN TEDAVİSİ NASIL OLMAKTADIR?
Herkeste ve her tip idrar kaçırmada her tedavi yaklaşımı etkili
olmayabiliyor. Bu açıdan en doğru tedavinin idrar kaçırma tipine göre
belirlenmesi gerekiyor. Doç. Dr. Ergin tedavi yöntemleri konusunda şunları
söylüyor:
Davranış / Kas tedavisi
Kegel egzersizleri denilen pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik
egzersizler ile tedavi yoluna gidiliyor. Bu tedavi ile idrar torbası ve
işeme ile ilgili kasların kontrol altına alınması sağlanarak pelvik taban
kasları güçlendiriliyor. Bu egzersizlere ek olarak bir günlük (idrar
günlüğü) oluşturularak bir program çerçevesinde mesane eğitimi sağlanmaya
çalışılıyor.
İlaç Tedavisi
Bazı idrar kaçırma tipleri ilaçlar ya da hormonlar ile tedavi ediliyor.
Özellikle urge idrar kaçırma tipinde ilaç tedavisi kullanılıyor. Ancak
stres idrar kaçırma ilaç tedavisine yanıt vermiyor
Cerrahi Tedavi
Diğer tedavi yaklaşımları başarısız olduğunda idrar kaçırmanın altında
yatan nedenin giderilmesi için cerrahi müdahale yapılıyor. Çok sayıda
cerrahi girişim seçeneği var ve her biri idrar kaçırmanın tipine ya da
nedenine göre hekim tarafından öneriliyor. Doç. Dr. Ergin ameliyatlarla
ilgili şunları söylüyor: “Günümüzde lokal anestezi altında dahi
uygulanabilen çok basit, daha az invazif (daha az kesi ile yapılan) çok
kısa sürede uygulanabilen, oldukça etkili, taburcu olma ve iyileşme dönemi
çok daha kısa yeni metotlar geliştirilmiştir.”