Emzirme döneminde doğurganlık azalır. Doğumdan sonra doğurganlığın yeniden
kazanılması emzirme süresi, sıklığı adetin başlaması ile ilgili olarak
değişir.
Anne sütü bebek için doğal ve oldukça değerli bir besindir. Emzirme sırasında hastalıklara karşı koruyucu olan protein yapılı maddeler (antikorlar) bebeğe geçer ve ishal, solunum yolu enfeksiyonu, orta kulak iltihabı, idrar yolu enfeksiyonu ve zehirlenmelerden bebeği korur. Emzirme sırasında salgılanan hormonlar annenin rahim adelesinin kasılmasını rahimin küçülmesini ve kanamanın azalmasını sağlar. Emzirme anne ile bebek arasındaki iletişim ve bebeğin psikososyal gelişimi için de önem taşır.Bu dönemde yeni doğan bebeği ile ilgilenmek isteyen anne için yeni bir gebelik düşüncesi ürkütücü olmaktadır.
Emzirme döneminde doğurganlık (fertilite) azalır. Doğumdan sonra
doğurganlığın (fertilite) yeniden kazanılması emzirme süresi, sıklığı
adetin başlaması ile ilgilidir. Ovulasyon (yumurtlama) genellikle ilk
adetten birkaç hafta sonra başlar. Bebek anne sütü alıyorsa 6 ila 8 ay
koruyabilir. Fakat bebek ek gıda (mama) alıyorsa doğumdan sonra 3.
haftadan itibaren korunma yöntemi uygulanmalıdır. Emziren kadınlarda bu
risk % 1-2 den az olmakla beraber ilk adetten önce ovulasyonun
başlayabildiği de gösterilmiştir.
Emzirme döneminde adet olamama (amonere) gebelikte
korur mu?
Emzirme veya pompa ile sütün sağılması yumurtlama ve yumurtlama gelişimini
baskılayan prolaktin hormonunu arttırır ve gebelikten koruyabilir. Dünya
sağlık örgütünün yaptığı çok merkezli bir çalışmada; bebek sadece anne
sütü ile besleniyorsa, 6 aydan küçükse, annenin adeti başlamamışsa %98,1
oranında gebelikten koruduğu gösterilmiştir. Gündüz ve gece emzirme
olmalıdır (günde en az 6 kez). Bu yöntem çalışan annelerde başarılı
değildir.Bebeğe 6. aydan sonra ek gıdalara başlanması ile emzirme devam
etse de koruyuculuk azalır.
Memorial Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Opr. Dr. Figen Taşer
Güney emzirme döneminde uygulanabilecek doğum kontrol yöntemleri ile
ilgili şu bilgileri verdi;
Bariyer yöntemi ;
Başarısızlık oranı %10 civarındadır.Prezervatif kullanımı gebelikten
koruduğu gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korur.Diafram (Vajinaya
uygulanan esnek kap) doğumdan sonra 6 haftadan önce kullanılamaz. Vaginal
tablet(spermisit) kullanımı emzirme döneminde oluşan vaginal kuruluğu
arttırır.
Hormonal Yöntemler ;
Doğum kontrol hapları(kombine haplar) : Östrogen ve progesteron
içerirler.Yapılan çalışmalarda bu hapların östrogen içeriğinin süt
miktarını azalttığı gösterilmiştir. Östrogen içerdiği için gebelikte
oluşan kanın pıhtılaşma eğilimi nedeniyle damar tıkanıklığı riski taşır
doğumdan sonra 6 haftadan önce başlanmamalıdır. Anne emzirmese bile doğum
kontrol hapına başlamak için en az 6 hafta beklenmelidir.
Sadece progesteron içeren doğum kontrol hapları : Doğumdan 6 hafta sonra
başlanmalıdır.Emzirme döneminde güvenle kullanılabilir.
Progesteron İçeren İğne (3 aylık iğne) : Uzun yıllardır denenmiştir. Yan
etkisi yoktur sütü az da olsa arttırdığı saptanmıştır.Adet görmemeye neden
olur ve bu durum iğne kesilince düzelir.
Aylık İğneler : Östrogen içerdiği için sütü azaltır ve bu emzirme
döneminde kullanım konusunda yeterli bilgi yoktur.
İmplant : Kolda cilt altına uygulanan hormon içeren yaklaşık 3 cm lik
çubuk şeklinde bir yapıdır. Üç yıl koruyuculuğu vardır. Süte geçen az
miktarda hormon bebeği etkilemez.Adet görmemeye neden olabilir.
Rahim içi araç (spiral) : Başarısızlık oranı
% 1-3 olarak saptanmıştır. En erken doğumdan 4-6 hafta sonra uygulanabilir.
Daha erken uygulanırsa rahim kasılmaları ile atılabilir. Hormonlu veya
bakırlı spiral uygulanabilir.Hormonun vücuda geçişi çok azdır ve sütü
etkilemez.
Cerrahi Yöntem : Kalıcıdır. Erkek
kısırlaştırılması (vazektomi) anne sağlığını ve emzirmeyi etkilemeyen ,
kolay, riski olmayan daha ucuz bir yöntemdir.Kadının kısırlaştırılması
batın boşluğu açıldığı için enfeksiyon, kanama, karın içi organlarda
yaralanma riski taşır ve genel anestezi gerektirir.Doğum sonrası göbek
altından veya sezaryende uygulanımı emzirmeyi etkilemez.
Sonuç olarak emzirme döneminde uygulanacak doğum kontrol yöntemi seçimi
bir çok faktöre bağıdır. Bunlar önceden kullanılan alışılmış metod,
gelecekte çocuk isteği, eşin katılımı, emzirme durumu gibi faktörlerdir.
Hangi yöntemin uygun olduğu bu faktörlere göre belirlenmelidir.