Kadınlar için önemli bir sağlık sorunu olan idrar kaçırma her beş kadından birinin derdi.
Aşırı ve zor doğum yapmış, daha önce cerrahi işlem görmüş, menopoz döneminde
omurilik sorunları yaşayan her 10 kadından 8’inde görülen “İdrar Kaçırması”,
cerrahi operasyonlarla tedavi edilebildiği gibi bazı basit egzersizlerle ve
mesane eğitimleriyle de tedavi edilebiliyor.
Gülerken, aksırırken öksürürken, yürürken, egzersiz yaparken, otururken
meydana gelebilen sorun günlük işler sırasında istemsiz olarak idrar kaçırma
olarak tanımlanıyor.
Kegel Egzersizleri denilen egzersizlerle bu rahatsızlığın büyük ölçüde
engelleniyor ve cerrahi operasyona gerek kalmıyor. Egzersizlerde önemli olan
doğru kasları çalıştırabilmektir. Bu kaslar idrar yaparken idrar akımını kesen
veya gaz çıkarılmasını engelleyen kaslardır.
Her yerde yapılabilen ve yapılması oldukça kolay olan bu egzersizler kasların
sanki idrarı kesmek istercesine belli bir süre kasılmasını ve sonra
gevşetilmesini sağlar. 10 ile 20 kere tekrarlanan bu egzersizlerde dikkat
edilmesi gereken en önemli konunun pelvis kasları kasılırken karın ve bacak
kaslarının gevşek olmasıdır. Ayrıca pelvis taban kasları güçlendikçe, egzersiz
sırasında çeşitli vajinal ağırlıkları da kullanılabilir.
Acil idrar hissi geldiğinde Kegel egzersizleri yardımıyla mesanenin kasıcı
kasları gevşetilerek idrar hissinin ortadan kalkması mümkündür. Mesane
kapasitesi göz önüne alınarak aşama aşama idrar tutma süresi uzatılır. Ancak
egzersiz sürelerini ve ağarlıklarını doktorlar belirlemelidir. İdrar kaçırma
sorurundan kurtulma için yaşam tarzında yapılan değişiklerinde yardımcı rol
oynar. Sigarayı bırakmak, kilo vermek, kafeinli içecekleri ve alkolü azaltmak,
bazı besinlerden uzak durmak idrar kaçırma sorunundan kurtulmada yardımcı rol
oynar. Ayrıca alınan sıvıların belli durumlarda veya gece kısıtlanması, sıvı
alımının belirli saatlerde bir plan çerçevesinde ayarlanması da gerekebilir.
Bunların tümü diğer tedavi yöntemlerine yardımcı olur.
Bu sistemi uygulamak için daha önce çeşitli testlerle saptanan mesane hacmini
göz önüne alınması gerekiyor. Doktorun belirlediği saatlerde idrar kesesini
boşaltarak ani idrar hissinin gelmesini engellemek için yapılan bir yöntemdir.
Böylece idrarı yetiştirememe riski azaltılmış olur.
Diğer tedavi şekilleri neler?
Biofeedback:
Bu teknikte pelvik taban kaslarının doğru şekilde kasılabilmesi için
bilgisayardan yararlanılır. Vajena veya makata yerleştirilen bir cihaz
yardımıyla, kasılma esnasındaki sinyaller bilgisayar monitöründe görülür.
Hasta doğru veya yanlış kasılmaları izleyerek öğrenir.
Elektrikli Uyarma:
Vajena yerleştirilen cihazlar yardımıyla zayıflamış olan pelvik taban
kaslarına zayıf elektrik akımı gönderilerek bu kasların güçlenmesi sağlanır.
Ağrısız ve kolay bir tedavidir.
Temiz Aralıklı Kateterizasyon:
Mesane felçlerinde uygulanan, idrar torbasını belirli aralıklarla bir tüp
yardımıyla boşaltma yöntemidir. İdrar torbasını tam boşaltamayan hastalarda
kronik enfeksiyonlardan korunmak amacıyla da başvurulur.
İlaç Tedavisi: Çeşitli ilaçlar yardımıyla mesane kasları gevşetilerek, mesane
kasılmaları ortadan kaldırılır ve mesane kapasitesi arttırılır. Böylece acil
idrar hissi ve yetiştirememe tarzındaki idrar kaçırma önlenmeye çalışılır.
Bu ilaçlar:
Diğer bir grup ilaçlar yardımıyla da üretra ve mesane boynundaki kaslar
kasılmak suretiyle güçlendirilir ve stresle ( öksürme hapşırma vs.) idrar
kaçırma ortadan kaldırılmaya çalışılır.
Ayrıca topikal veya sistemik östrojenlerle de idrar borusu, mesane ve vajenin
adale tonusu artırılarak idrar kaçırma azaltılabilir.
Bütün bu ilaçların etkileri kişiden kişiye değiştiği için doz ayarlanması
gerekmektedir. Ayrıca kullanan hastalarda farklı yan etkiler oluşabildiği için
bu ilaçları doktor kontrolünde kullanmak ve etkilerinin görülebilmesi için
sabırlı olmak gerekmektedir.
Cerrahi Tedavi: Diğer tedavi seçeneklerinin etkisiz kaldığı stresle idrar
kaçırma (öksürme, hapşırma, gülme, aktivitede bulunma vb.) durumlarında
uygulanan en etkin yöntemdir. Başarı şansı kişiye ve seçilen yönteme göre % 75
ile % 95 arasındadır.
Ameliyattan önce genellikle ürodinami testi yapılarak hastaya uygulanacak
yöntem kararlaştırılır. Aspirin ve diğer kanı sulandırıcılar 3–4 gün önceden
kesilir. Sigara içmemesi tavsiye edilir.
Ameliyat ya karın açılarak veya vajinal yoldan yapılır. Bazen her iki yoldan
yapmak gerekebilir. Ameliyat sırasında idrar torbasının boynuna ve idrar
borusuna destek sağlanarak, bu organlar orijinal yerlerine yerleştirilirler.
Böylece idrar borusu stres halinde kapalı kalır. Bazen idrar borusu
sfinkterine baskı sağlayacak bir ek doku koymak gerekebilir.
Son yıllarda geliştirilen TVT (tension-free vajinal tape ) yöntemiyle % 95 e
varan başarılar elde edilmiştir. Nispeten basit bir teknik olan TVT de idrar
borunun ortasına stres anında kapalı kalmasını sağlayacak bir band
yerleştirilir. Hasta aynı gün veya ertesi gün sondasız olarak eve gönderilir.
Gerekirse lokal anestezi ile de yapılabilecek bu yöntemden 3–4 gün sonra
hastalar normal yaşantılarına dönerler.
Ameliyatın başarısını arttırmak için hastalara sigarayı bırakması, kilo
vermesi, kabız olmaması, çok yoğun öksürmemesi ve bir süre ağır kaldırmaması
önerilir. Ameliyatın kanama, enfeksiyon gibi nadir görülen minör
komplikasyonları olabilir.
Üretra (İdrar Borusu) Çevresine Enjeksiyonlar:
Ameliyattan yarar göremeyen veya ameliyat olamayacak hastalara uygulanan bu
yöntemde idrar borusun çevresine lokal anestezi altında üretrayı şişirerek,
kapalı tutacak çeşitli maddeler enjekte edilir. Bunlar kollagen, polytef veya
makroplasti adını alan farklı protein veya kimyasal yapıda maddelerdir. Birkaç
kez uygulama yapmak gerekebilir. Başarı şansı % 50 –70 arasındadır.
Botoks Enjeksiyonları:
Çok yeni olan bu yöntemde mesane adalesine botulinum toksini enjekte edilerek
mesanenin kasıcı kaslarında geçici gevşeme sağlanır, böylece acil idrar hissi
ve yetiştirememe tarzındaki idrar kaçırma tedavi edilmeye çalışılır. Henüz
araştırma amacıyla kullanılan bu yöntem ilerisi için umut vaat etmektedir.
İdrar kaçırmanın çeşitleri nelerdir?
Stres inkontinans ( stresle idrar kaçırma ):
Öksürmek, hapşırmak, ağır kaldırmak gibi durumlar karın içi basıncını
arttırarak, mesaneye basınç yüklerler. Eğer pelvik taban kasları ve üretra
sfinkteri yeterli güçte değilse üretra kapalı kalamaz ve artan basınç mesane
boynunun açılmasına yol açar ve idrar kaçar.
İdrarı tutan bu kasları zayıflatan durumlar:
• Gebelik veya normal doğum
• Hormon yapısındaki değişiklikler (örn: menapoz)
• Histerektomi (rahimin çıkarılması) veya diğer pelvis cerrahileri
• Aşırı kilolu olma
Urge inkontinans ( acil idrar kaçırma ):
Mesanede çok az idrar olsa bile bazen beyine acil idrar yapma ihtiyacı
sinyalleri gider. Mesane içi basınç yükselerek mesane kasılır. Üretra
sfinkteri ve pelvik taban kasları kasılı kalmasına rağmen mesane kasılmaya
devam ederek idrarın kaçmasına yol açar.
Yetişememe tarzındaki acil idrar kaçırma nedenleri:
• Mesane enfeksiyonları
• Mesanenin sinir veya kas hastalıkları
• Beyin rahatsızlıkları (örn: felç)
• Bazı ilaçlar
Taşma inkontinası: Eğer sinirler zarar görmüşse veya mesane kasları çok
zayıflamışsa idrar yapma sinyali beyine hiç ulaşmayabilir. Mesane dolu kalır.
Artan idrarın oluşturduğu basınç, mesane boynunun damlatma tarzında idrar
kaçırmasına neden olur.
Bu durumun nedenleri:
• Felçler
• Diabet veya parkinson gibi hastalıklar
• Bazı ilaçlar
• Radyoterapi
teksencamlibel@mynet.com