Astım, etkin ilaçlar sayesinde artık tedavi edilebilir bir hastalık. Buna rağmen; polenler, sigara dumanı, ev tozları ve evcil hayvan tüyleriyle kolayca tetiklenebiliyor. Astım ve alerjilerle ilgili bilmek istediklerinizi bu dizide bulacaksınız. Kimler alerjilere daha yatkın? Seks alerji yapar mı? Okulda astımdan nasıl korunmalı? Bu soruların yanıtlarını, konunun uzmanları veriyo

İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu astımla ilgili soruları yanıtladı:

Astım şehir çocuklarının hastalığı mı?
Bu sorunun cevabı ülkeden ülkeye, hatta bölgeden bölgeye değişmektedir. İklim farklılıkları ve yaşam koşulları görülme sıklığını etkiliyor. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, özellikle çocuklarda olmak üzere tüm yaş gruplarında astım görülme sıklığı önemli ölçüde artmaktadır. Ülkemizde yaklaşık 19 milyon çocuk nüfusu olduğu ve bunlardan yaklaşık 2-3 milyon çocuğun astım hastası olduğu biliniyor. Bunu oranlayacak olursak, ülkemizde çocukluk çağındaki her 100 çocuktan 10'unda astım görülüyor; ki bu yüksek bir oran. Türkiye'de erişkin nüfus ise 53 milyon civarındadır, bunların da 1.5 milyonu astım hastasıdır. Bu durum göz önüne alındığında, astım görülme sıklığının, erişkinlerde yüzde 2-5 civarında olduğunu söylemek mümkündür. Uzmanların verdiği bilgilere göre, astım çocukluk çağında daha çok erkeklerde görülüyor. Erkek/kız oranı çocukluk çağında 3/1 iken, gençlerde bu oran 1,3/1 değerlerine kadar düşüyor. İleri yaşlarda ise aradaki fark ortadan kalkıyor ve kadınlarda daha sık görülmeye başlanıyor.

KIŞ AYLARINA DİKKAT
Neden astım olunur?
Evlerde hayvan beslemek şüphesiz çok keyifli. Ama ne yazık ki kedi ve köpek gibi tüylü hayvanları beslemek astımlılara iyi gelmeyebiliyor. Polenler, ev tozları, hayvan tüyü, soğuk hava, duman, genetik faktörler, sigara, hava kirliliği gibi nedenler astıma yol açabilir. Bazı durumlarda ise, alerjik bir neden olmaksızın, stres ya da anksiyete gibi bir etken hava yolu daralmasına yol açabilir. Soğuk havalar da astımı tetikliyor. Kış mevsiminde astım hastalarının kendilerine çok dikkat etmeleri gerekiyor.

Astım nasıl ortaya çıkıyor?
Astım krizi aniden öksürük, nefes darlığı ve solunum sesinin hışıltılı solunum tarzında, özellikle soluk verirken duyulur hale gelmesi ile ortaya çıkabilir. Öksürük astımın en önemli belirtilerinden biri. Uzun süreli öksürük şikayeti olanların bir uzmana başvurması tavsiye ediliyor.

Astım krizi ne kadar sürer?
Kriz bazen birkaç dakika, bazen ise saatlerce sürebilir.

Krizin diğer belirtileri neler?
İlk belirti, göğüste ya da boyunda boğulma hissi. Bazen kaşıntı olur, kriz boyunca da hastada genellikle endişe görülür. Hasta kendiliğinden dik pozisyona ya da öne eğilir duruma geçer ve soluk alıp verebilmek için boyun ve göğüs kaslarını kullanır. Ağır krizlerde hasta konuşmakta güçlük çeker, yeterli hava alınamadığından hışıltılı solunum azalır, oksijen
yetersizliği sonucu bilinç bulanıklığı, uyku hali ve siyanoz (deri ve mukozalarda morarma) gözlenir. Bu bulgular acil tedavi gerektirir.

Gizli astım olabilir mi?
Astım tanısına laboratuar testleri sonucunda bile ulaşılamayabilir. Nefes darlığı, hışıltılı solunum ya da uzun süre devam eden kuru öksürük şikayetini başka hastalıklardan ayırmak için akciğer grafisi çekilmesi gerekebilir. Astım tanısına destek amacıyla ve diğer hastalıklardan ayırıcı tanısı için bazı kan tetkikleri istenebiliyor. Astımın tanısı öykü ve bunu destekleyen solunum fonksiyon testi ile konuluyor. Tüm bunlara rağmen astım tanısı konulamayan vakalar da olabiliyor. Bu hastalarda ayrıntılı solunum fonksiyon testi uygulanması gerekiyor.

TEDAVİ UZUN SÜRÜYOR
Alerji testi yaptırmak gerekli mi?
Kişinin alerjik durumunun değerlendirilmesi için alerji testleri yapılır. O bölgeye uygun bitki polenleri, ev hayvanı antijenleri, ev tozu akarları ve küf mantarı testte kullanılıyor. 5 yaş altı çocuk grubunda alerji testi uygulamaları sonuç vermeyebilir. Alerji deri testinin asıl amacı, alerjik astımlıları ayırmak ve bu kişilerin duyarlı oldukları alerjenlerden uzaklaşmasını sağlamaktır. Etken alerjenden korunma, tedavide birinci basamağı oluşturuyor. Ülkemizde en sık olarak ev tozu akarlarına karşı duyarlılık saptanmaktadır. Alerji testi bugün tüm sağlık merkezlerinde uygulanıyor.

Astıma karşı nasıl koruma sağlanır?
Astım, atağı tetikleyen maddeler belirlenip, bu maddelerden kaçınmak yolu ile önlenebilir. Egzersize bağlı gelişen ataklar ise önceden ilaç alınması ile önlenebilir. İlaç tedavileri ile çoğu hasta normal yaşantısını sürdürebilir. Astımda, atakları kontrol altına almak ve uzun süreli korunmaya yönelik çeşitli ilaç tedavileri uygulanmaktadır. Bilimsel çalışmalarla geliştirilmiş olan çok etkili tedavi yöntemleri ve doğru ilaç tedavisi ile astımlı hastaların çok büyük bir kısmını tedavi etmek mümkündür. Ancak astım, tedavisi uzun süren bir hastalık olduğu için sabırlı bir şekilde hekimle işbirliği içinde olmak gereklidir. Astım tedavisinin başarısında hastaların yaşının ve hastalığın şiddetinin çok büyük bir önemi vardır. Küçük çocuklarda görülen ve hafif veya orta derece şiddetteki astımın doğru tedavi ile tamamen kaybolabildiği gösterilmiştir. Buna karşılık çok alerjik olan ve ağır kabul edilen vakaların tamamen iyileşmesi daha zordur ve uzun süreler gerektirebilmektedir. Ancak bu tip ağır vakalar da doğru tedavi ile önemli ölçüde rahatlatılmaktadırlar. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de ilaçların yanı sıra astım tedavisinde tablet formunda tedavi seçeneği mevcuttur.

Çocuklarda astım tedavisi daha mı zordur?
Astımda hasta eğitimi hayati önem taşımaktadır. Astım hastası olan bir çocuk ise, ebeveynler başvurdukları uzmandan bilgi ve destek almalıdır. Çocuğu astım hastası olan ebeveynler çocuk okul çağına geldiğinde öğretmenleri ve okul yönetimini çocuğunun hastalığıyla ilgili bilgilendirmelidir.

  
Spordan kaçmayın

Astım hastası çocuk spordan kaçınmalı mı?
Hayır, tam aksine, astım hastası çocuklar küçük yaşlardan itibaren sporla tanıştırılmalı, doktorunun tavsiye edeceği spor dallarına teşvik edilmelidir. Spor yapmak, çocuğun sosyal hayatını ve psikolojik durumunu olumlu etkiler.

Esas olan ilaç tedavisi

Tedavi yöntemleri neler?
İlaçla tedavi esastır. Bunun dışındaki tedaviler tamamlayıcı tedavilerdir. Günümüzde astım ilaçları 'kontrol edici ilaçlar' ve 'rahatlatıcı ilaçlar' olmak üzere iki ana başlık altında toplanabilir. 'Kontrol edici ilaçlar' sınıfındaki ilaçları, koruyucu etkilerini azami düzeye çıkarmak için, düzenli olarak kullanmak gerekmektedir. 'Rahatlatıcı ilaçlar' ise, genellikle birtakım semptomlar olduğunda kullanılırlar.

'Aileler geç kalabiliyor...'

Hastalar düzenli olarak doktora gitmeli mi?
Doktorlar, hastaların astım şikayetlerinin şiddetini onlar söylemedikleri sürece bilemezler. Bu nedenle hasta ve hekim arasında sağlam bir işbirliği olması gerekmektedir. Astımlı kişilerin hiç yakınması olmamalıdır. Egzersiz yapabiliyor, sorunsuz (uyanmadan, deliksiz) uyuyabiliyor olmaları gerekmektedir. Astımlı insanın mutsuz olması, stres ve endişe içinde yaşaması çok sakıncalıdır. Eğer semptomlarının seviyesini kontrol altında tutamıyorlarsa doktorlarıyla hemen konuşmaları gerekmektedir.

Çocukları astım olan ailelerin yaklaşımı nasıl olmalı?
Anne babalar çocuklarının astım hastası olduğunu kabul etmek istemiyorlar! Ancak bunun bedeli çok ağır. Çocuklarına astım tedavisi uygulatmamakta ısrar ettikleri sürece, çocukları yaşıtları gibi koşup oynayamaz, sürekli derslerinden geri kalır. Asıl vahim olansa, sürekli acil servise gidip gelmeler ve neticede ölüm riskidir. Bu nedenle anne-babalar çocuklarının astım hastası olduğunu kabul etmeli ve hekimleriyle sıkı bir işbirliği ve iletişim içinde olmalılar. Bu süreçten maksimum fayda sağlayacak olanlar, yine kendi çocukları olacaktır.

Çocuklarda astım belirtileri nasıl anlaşılabilir?
Çocuklar, normal koşullarda, nefesleri kesilmeden rahatlıkla koşup oynayabilirler. Eğer sizin çocuğunuz periyodik olarak sık sık nefes kesilmesi, hırıltı gibi sorunlar yaşıyorsa problemi astım olabilir. Bazı çocukların fazla hareket etmemelerine rağmen ağır davrandıklarını görürsünüz ve onları tembel, hımbıl olarak nitelendirebilirsiniz. Aslında onların sorunu, astımdır.


Astım tedavisi ihmal edilmeye gelmez

Erişkinler astım konusunda bilgili ve bilinçli mi?
Astım hastalarının öncelikle hastalığı tetikleyen faktörler konusunda daha bilgili ve bilinçli olmaları gerekmektedir. Örneğin, sigara oldukça etkili bir tetikleyicidir. Birlikte yaşadığınız veya sürekli çevrenizde olan kedi de aynı etkiye sahiptir. Tabii bazı mevsimler de, özellikle ilkbahar ve kış, hastalığı tetikler. Bu faktörleri belirlemek hastalığı kontrol etmede büyük önem taşır. Herkesin astımını aynı faktörler tetiklemeyebilir. Örneğin, sizin astımınızı bir kedi tetiklerken, şiddetlendirirken, başka bir astım hastasınınkini bahar mevsimi ve polenler şiddetlendirebilir. Astımla birlikte alerji gibi rahatsızlıklarınız da varsa, bunlar da hastalığı olumsuz yönde etkileyebilir. Yani bu tür rahatsızlıklarınızı da tedavi ile kontrol altında tutmazsanız astımınız daha şiddetli bir boyuta gelecektir.

Bu konuda hekimlere düşen görevler neler?
Öncelikle gergin hastaları ve ebeveynleri rahatlatmaları gerekiyor. Şunu kabul etmek lazım: Astım inflamatuvar vücudun iltihabi tepkisi) bir hastalıktır. Bu nedenle astım hastasının normal bir yaşam sürdürebilmesi için normal akciğerlere ihtiyacı vardır. Bunu sağlayacak tedavi metotları da bugün mevcuttur. Öncelikle akciğerlerdeki hava yollarının şişliğini (kabarıklığı) tedavi etmek gerekmektedir. Başka bir deyişle, astım hastalığının temelinde havayollarındaki inflamasyon yatmaktadır. Tedavideki amaç, altta yatan inflamasyonu baskılamaktır. Ve en önemlisi tedaviye uzun süre, ihmal etmeden devam edilmelidir.

sabah