GIDA ALERJİLERİ

Gıdalara karşı reaksiyonlar sık görülmekle birlikte bunların hepsi alerji değildir. Toplumun yaklaşık %20'si bir ya da birden çok gıdaya karşı alerjisi olduğuna inanmakla birlikte, klasik tanı testlerinde bu kişilerin onda birinden azında gerçek gıda alerjisi saptanmaktadır. Geri kalanların semptomları hayal değil, gerçektir ve kuşkulanılan gıdaya bağlı ortaya çıkıyor olabilir, ancak bu gıda maddesi alerjen olarak etki etmiyordur.

Alerji, duyarlılık ve intolerans
7500 haneyi kapsayan ve gıda alerjisinin sorgulandığı geniş bir çalışmada hanelerden %20'sinde, aile üyelerinin en az birinde gıda alerjisi olduğu bildirilmiştir. Bununla beraber, bu kişiler bilimsel yöntemle test edildiklerinde (çift kör, plasebo kontrollü yükleme testi, bkz. s. 55) erişkinlerin yalnızca %1.4 il� %1.8'inde gerçekten gıda alerjisi saptanmıştır. Diğer kişilerdeki semptomların nedeni yiyecekten tiksinti, gıda intoleransı ya da gıdalara karşı duyarlılık olabilir.


Yiyecekten tiksinti
Yiyecekten tiksinen kişilerin daha önce belli bir gıda maddesiyle kötü bir deneyimleri olmuştur ve ne zaman aynı yiyeceği tüketseler aynı kötü reaksiyonun başlarına geleceğini düşünürler. Oysa bu doğru değildir. Ancak böyle olacağına inanan kişi söz konusu yiyeceği ne zaman görse ya da düşünse kendisini kötü hisseder.


Gıda intoleransı

Gıda intoleransında, bir yiyecek yendikten sonra vücudun bu yiyecekle gereği gibi baş edememesi yüzünden hoş olmayan semptomlar ortaya çıkar. Örneğin, kimi insanlarda süt ve sütten yapılmış ürünleri tükettiklerinde şişkinlik, kramp tarzında karın ağrısı ve ishal görülür. Bunun nedeni, bu kişilerin barsaklarında süt şekeri olan laktozu sindirmek için gerekli enzim miktarının üretilmemesidir. Çoğunlukla az miktarda süt sorun yaratmaz, ancak daha büyük miktarlar alındığında yukarıdaki semptomlar ortaya çıkar. Bunun nedeni, çok küçük bir miktarın bile oldukça şiddetli semptomlara yol açabildiği alerji değil, fakat laktoz intoleransıdır. Beslenme düzeninizde süt ve süt ürünlerine yer vermeyerek semptomların önüne geçmek mümkündür.


Gıdalara karşı duyarlılık
Bir yiyeceğin kimi özelliklerine karşı kişide alışılmışın dışında duyarlılık olduğunda görülür. Reaksiyonun tipini gıdanın kimyasal bileşiminden

yola çıkarak tahmin etmek mümkündür. Örneğin, kimi insanlar kahve ve çaydaki kafeine duyarlıdır, az miktarda aldıklarında bile kendilerini sinirli hissederler ve ellerinde belirgin bir titreme olur.


İntolerans, duyarlılık, tiksinti ve alerjiyi birbirinden ayırt etmek, semptomlarınız için en etkili tedaviyi almanız ve bunların sizi gelecekte nasıl etkileyebileceklerini anlamanız için önemlidir. Diyelim, laktoz intoleransınız var. Bu durumda antihistaminik ilaçlardan fayda görmezsiniz ve durumunuz belki de ömür boyu sürer. Öte yandan, küçük çocukların çoğunda, ilerleyen yaşlarda süt alerjisi düzelir.


Hangi gıdalar alerjik reaksiyonlara yol açar?
Küçük çocuklarda en sık inek sütü ve yumurtaya karşı gıda alerjisi görülür. Daha büyük çocuklarda, balık, istiridye, yerfıstığı ve ağaçta yetişen kabuklu yemişler en sık görülen alerji nedenleridir. Kimi alerjiler, özellikle inek sürü alerjisi zamanla düzelebilir; yerfıstığı alerjisi gibi bazıları ise genellikle geçmez. İnek sütü alerjisi bebeklerin yüzde iki il� beşinde oluşur ve bu bebeklerin %80'i beş yaşına geldiklerinde alerjilerinden kurtulur.


İnek sütü alerjisi olan çocuklar neredeyse her zaman koyun ve keçi sütüne karşı da alerjiktir; dolayısıyla bunlar inek sütü yerine kullanılmamalıdır. Soya kökenli sütler \ bunların yerini almalıdır; çoğu be i bek bunları iyi tolere eder.


Semptomlar nelerdir?
Gıda alerjisi vücudun farklı bölgelerinde çeşitli alerjik semptomlara yol açabilir:
� kaşıntılı, ısırgan dalaması benzeri döküntü (ürtiker),
� dudaklarda, dilde ve yüzde şişme (anjiyoödem),
� hışıltılı solunum ve nefes darlığı,
� larenkste (ses kutusu) şişlik,
� nefes almada güçlük,
� yaşamı tehdit eden ve damardan dokulara kan
sızması ve tansiyon düşmesiyle seyreden bir tablo (anafilaksi).

Bütün bu semptomlar temastan sonraki dakikalar içinde meydana gelir. Diğer semptomlar birkaç saatlik bir gecikmeyle ortaya çıkabilir. Bunlar:
� bulantı,
� karın ağrısı,
� kusma ve ishal,
� egzamanın kötüleşmesidir.


Yerfıstığı alerjisi
Yerfıstığına karşı alerjisi olanların sayısı artmaktadır. Son yıllarda bu so run medyadan büyük ilgi görmüştür, çünkü genç insanlarda yerfıstığı alerjisi nedeniyle az sayıda da olsa ölümler, giderek artmaktadır.


Yerfıstığı (Arachis hypogea) gerçek bir kabuklu yemiş değil, bir sebzedir (mercimek ve bezelyeyle aynı aileden, zarf içinde büyüyen bir tohum). Yerfıstığı ucuz bir protein kaynağıdır ve dünyanın birçok yerinde yenilebilir yağ üretiminde ve yiyecek olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Yerfıstığı yağı yemeklerin yanı sıra sabun ve şampuanlar da dahil olmak üzere çok sayıda kozmetik üründe ve tıbbi cilt bakım ürününde kullanılır. Geçmişte, yerfıstığı yağı birçok hazır bebek mamasında kullanılmaktaydı ancak bu uygulamaya artık son verilmiştir.


Yerfıstığı alerjisine neden olan alerjenler sıcağa dirençlidir ve pişirmekle etkisizleşmez. Yüksek kaliteli damıtılmış yerfıstığı yağı hiç protein içermez, bu yüzden de yerfıstığı j alerjisi olanlar için bir risk oluştur maz. Ancak soğuk preslenmiş yağ lar önemli miktarda protein içerebi lir ve alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Yerfıstığı çok sayıda gıda maddesinde kullanıldığından du yarlılaştırma erken yaşta olabilir. So nuçta oluşan alerji genellikle ömür boyu devam eder.


Yerfistığına karşı alerjik reaksi yonlar hafif, orta şiddette ve ağır olarak sınıflandırılabilir. Tek semptom deride kaşıntılı kızarıklık ise (kurdeşen, ürtiker) bu hafif bir reaksiyondur. Orta şiddette reaksiyonda yüzde şişme, boğazda daralma hissi ve hışıltılı solunum dışında nefes almada güçlük olabilir. Ağır reaksiyonda ise (anafilaktik reaksiyon da denir) hışıltılı solunum, karın ağrısı ve şok ile dudaklarda ve dilde morarma görülür. ABD'de ve muhtemelen İngiltere'de de alerjik reaksiyonların (anafilaksi) en sık nedeni yerfıstığı alerjisidir.
Yerfistığına alerjisi olan kişilerin %90'ında, çok az miktarda (l'den az) fiştik bile alerjik reaksiyona yol açabilir. Alerjisi olanların yarıdan fazlasında semptomlar temastan hemen sonra, %76'sında da ilk beş dakika içinde ortaya çıkar. Genellikle, çocukların reaksiyonları erişkinlerdekine göre daha hafiftir. Yerfıstığı alerjisi olanların çoğunda reaksiyonlar hafif ya da orta şiddettedir; ağır reaksiyon yalnızca %7'sinde görülür ve astımlılarda daha sıktır.


Yerfıstığı alerjisi için tanı koymanın en iyi yolu tıbbi geçmişinize (tıbbi öykü) dair sorulara verdiğiniz yanıtlarla birlikte deri testidir Deri testinde yerfistığına karşı oluşan reaksiyonun boyutu şiddetiyle ilişkilidir. Deri testi kanınızda özgül antikorların (IgE) düzeyini ölçmekten daha duyarlıdır; antikor düzeyleri alerjik reaksiyonların şiddetini yansıtmayabilir.
Yerfıstığı alerjisi tanısı konulduktan sonra beslenme rejiminizden yerfistığının her çeşidini çıkamanız büyük önem taşır. Ne var ki bunu söylemek yapmaktan daha kolaydır. Yerfıstığı alerjisi olan kişilerin en az yarısının her yıl en az bir kez kazara buna maruz kaldıkları bilinmektedir. Bu yüzden, yerfıstığı alerjiniz varsa, alerjik bir reaksiyonla başa çıkabilmek için SÜREKLİ OLARAK yanınızda doğru ilacı bulundurmanız gerekir


Susam alerjisi
Susam tohumları son derece güçlü bir alenen kaynağıdır. Susam gıda endüstrisinde yaygın şekilde, hem işlenmeden, simit, ekmek ve diğer unlu mamuller üzerinde süs olarak, hem de çok sayıda işlenmiş gıda maddesinde, ilaç sanayiinde, parfümlerde ve kozmetik ürünlerinde kullanılır. Susam alerjiniz varsa dışarda yemek yemek büyük bir sorun olabilir: hem tohumlardan hem de tohumlardan elde edilen yağdan sakınmak gerekir; susam yağı rafine değildir ve çok miktarda susam proteini içerebilir.


Susam alerjisi ilk olarak 1950 yılında bildirilmiş, ancak başlarda çok az vakaya tanı konulmuştur. Son on yılda susam alerjisi gelişen kişi sayısında önemli bir artış görülmektedir. Avustralyalı çocuklarla yapılan yakın tarihli bir çalışmada, susam alerjisinin ağaçta yetişen kabuklu yemiş alerjisinden daha sık olduğu saptanmışsa da, yerfıstığı alerjisinden önemli ölçüde daha az görüldüğü belirlenmiştir. Susam alerjisinin İngiltere'de yaklaşık her 2000 kişiden birini etkilediği tahmin edilmektedir.


Susam tohumlarına karşı alerjiniz varsa tedavinin en önemli parçası susam içeren gıdalardan ve diğer preparatlardan uzak durmanızdır. Humus, tahin helvası ve tahinpekmez çok iyi bilinen susam ürünleridir. Diğer gıdalardaki susam içeriği genellikle paketin üzerindeki etiketten öğrenilebilir. Bununla beraber, "bitkisel yağ" içeren ürünlerde de susam bulunabilir.